دوشنبه ۲۴ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۰:۵۱

توانبخشی قلبی را قبل از بیمار شدن پیگیری کنید

دکتر فاطمه حجتی/ متخصص طب فیزیکی و توانبخشی

کراپ‌شده - دکتر فاطمه حجتی 2

 بیماری‌های قلبی-عروقی و در راس آن‌ها سکته‌های قلبی از علل شایع اختلال در زندگی روزمره افراد محسوب می‌شوند. قلب به عنوان پمپ مسئول خونرسانی به تمامی اعضای بدن و درنتیجه حیات دهنده به سایر ارگان‌ها و بافت‌ها نقش اساسی در عملکرد آن‌ها و درنتیجه عملکرد فرد دارد. حتی کوچک‌ترین فعالیت‌ها هم ممکن است در اثر کاهش عملکرد قلبی تحت تاثیر قرار بگیرند. متاسفانه بدنبال اختلالات قلبی شدید، حتی ممکن است فرد نتواند تنفس نرمال داشته باشد و یا تحمل فعالیت‌های روزمره حتی راه رفتن برایش مشکل می‌شود. اولین قدم برای جلوگیری از چنین عوارضی پیشگیری از وقوع بیماری‌ها و حوادث قلبی-عروقی است. اصلاح شیوه زندگی خط اول پیشگیری از وقوع این حوادث است. اما علی رغم تلاش‌های بسیار برای به حداقل رساندن این اختلالات، همچنان شاهد موارد متعدد حوادث قلبی-عروقی و عوارض ناشی از آن‌ها هستیم.

توانبخشی قلبی مجموعه اقداماتی است که جهت بهبود عملکرد قلب و درنتیجه جلوگیری یا کاهش عوارض ناشی از کاهش توانایی قلب انجام می‌ شود. این اقدامات شامل انجام برنامه‌های ورزشی منظم و برنامه ریزی شده تحت نظارت کادر درمانی، آموزش‌های لازم به بیماران جهت انجام ورزش درمانی در منزل و اصلاح شیوه زندگی و فعالیت، آموزش لازم جهت انجام اصلاحات لازم در محیط زندگی و کار، دارودرمانی، اصلاح تغذیه و اقدامات لازم جهت بهبود وضعیت روحی و روانی فرد انجام می‌ شود. توانبخشی قلبی همانند سایر اقدامات حیطه توانبخشی توسط تیمی از پزشکان و پرسنل درمانی انجام می‌ شود و متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی وظیفه هدایت این اقدامات را به عهده دارند. این اقدامات می‌بایست بلافاصله بعد از بروز بیماری‌ها و یا حوادث قلبی شروع شده و طبق برنامه مشخص شده توسط کادر درمانی ادامه یابند.

شواهد پژوهشی نشان داده‌اند که انجام توانبخشی قلبی تاثیر قابل توجهی در بهبود عملکرد فرد، بهبود کیفیت زندگی، ارتقای سطح سلامت بافت‌های مختلف بدن، بهبود شرایط روحی-روانی و وضعیت اجتماعی و در نهایت، ارتقای سلامت افراد دارند. البته این تصور که اقدامات توانبخشی بعد از بروز بیماری باید آغاز شوند نیز اشتباه است. بسیاری از اقدامات ذکر شده در حیطه توانبخشی در جلوگیری از بروز انواع بیماری‌ها از جمله بیماری‌های قلبی-عروقی نقش بسزایی دارند و لازم است آموزش و اجرای چنین برنامه‌هایی بصورت جدی توسط سازمان‌های دخیل در سلامت جامعه پیگیری و اجرا شوند.

همانطور که گفته شد انجام ورزش‌های منظم طبق برنامه تعریف شده برای هر فرد جزء اصلی درمان‌های توانبخشی هستند. تیم درمانی براساس شرح حال و معاینه کامل افراد و همچنین نتایج تست‌های پاراکلینیک لازم، برنامه توانبخشی فرد را تنظیم کرده و در پیگیری‌های منظم تغییرات لازم را اعمال می‌کنند. ورزش‌ها شامل ورزش‌های کششی و انعطاف پذیری، ورزش‌های تقویتی و استقامتی است که شدت، مدت و برنامه انجام آن‌ها براساس شرایط هر فرد تنظیم می‌ شود. درکنار این، یک برنامه غذایی مناسب نیز توسط مشاوران و متخصصان تغذیه ارائه می‌ شود. دارودرمانی نیز طبق نظر متخصصن تجویز می‌ شود.

 از دیگر اقدامات ضروری در حیطه توانبخشی این بیماران بهبود وضعیت روحی-روانی این افراد است. سکته‌های قلبی و مغزی از قدیم به عنوان بیماری‌های تهدید کننده حیات شناخته می‌شوند و علی رغم پیشرفت‌های قابل توجه در زمینه درمان و پیشگیری از عوارض بعدی آن‌ها همچنان جزو بیماری‌هایی محسوب می‌ شوند که امید به زندگی افراد بعد از بروز آن‌ها بسیار پائین می‌آید. البته در اینکه بیماری‌های قلبی-عروقی و یا حوادث عروق مغزی از علل شایع مرگ و میر و ناتوانی هستند، قطعا شکی وجود ندارد. اما اغلب افراد جامعه تنها با شنیدن نام این بیماری‌ها امید بهبود شرایط در آینده را از دست داده و اقدامات کمک کننده جهت بهبود شرایط را بی‌فایده می‌دانند. از طرف دیگر بروز این بیماری‌ها و بخصوص حوادث قلبی-عروقی و مغزی موجب کاهش توانایی افراد در انجام فعالیت‌های روزمره می‌ شود و حتی ممکن است در موراد شدید بیمار قادر به انجام کارهای شخصی خود نیز نباشد. مجموع این شرایط و استرس‌های روحی می‌توانند عوارضی نظیر افسردگی و اضطراب را بدنبال داشته باشند، بطوریکه افسردگی جزء عوارض شایع روحی بدنبال حوادث قلبی و مغزی محسوب می‌ شود. متاسفانه بروز این اختلالات می‌تواند موجب تشدید وضعیت نامناسب جسمی بیمار شود و از طرفی به علت کاهش انگیزه و حتی کاهش توانایی جسمی بیماران جهت انجام و پیگیری اقدامات توانبخشی ممکن است تشدید اختلالات جسمی و روحی بیماران به صورت یک سیکل معیوب هم به وجود آید. بنابراین اقدامات لازم جهت بهبود سلامت روحی و روانی بیماران از اقدامات مهم حیطه توانبخشی محسوب می‌ شود. آشنایی با عوارض روحی و روانی برای تمامی اعضای تیم توانبخشی ضروری بوده و می‌بایست از روش‌های افزایش انگیزه و بهبود شرایط روحی بیمار اطلاع لازم را داشته باشند، هرچند وجود افراد متخصص در این حیطه نیز ضروری بوده و از ارکان اصلی تیم توانبخشی محسوب می‌ شوند.

علاوه بر تمامی اقداماتی که به طور مستقیم به بیمار مربوط می‌ شود، برخی اقدامات جهت آموزش اعضای خانواده و مراقبانی که ممکن است در مراقبت از بیماران نقش داشته باشند نیز ضروری است. این آموزش‌ها شامل آشنایی با روش‌های پیشگیرانه از بروز حوادث و عوارض بعدی، آموزش اصلاح محیط زندگی و محیط کار، آموزش علائم خطر و همچنین چگونگی نظارت بر بیمار و ایجاد ارتباط با بیماران است. هرچند بسیاری از موارد فوق الذکر به خود بیمار نیز آموزش داده می‌شوند، ولی آشنایی نزدیکان بیماران با این موارد نیز می‌تواند نقش مهمی در تسریع بهبود وضعیت بیماران داشته باشد.

درحال حاضر، اقدامات توانبخشی قلبی-عروقی در برخی مراکز درمانی ارائه می‌ شود که امید است با توجه به نقش بارز این اقدامات در پیشگیری اولیه از این اختلالات و همچین تاثیر قابل توجه در کاهش عوارض ناشی از آن‌ها، روز به روز توجه مسئولان و مردم به این حیطه مهم از پزشکی بیشتر شود.

ارسال نظر

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.